Historia jednorożca

Reklama

śr., 08/26/2020 - 17:12 -- MagdalenaL

Urodził się, jako zwierzę z szarego błota, miał zostać różową lalką.

  • Dziś udzieliłem wywiadu o jednorożcach- mówię, gdy tylko wchodzę.

Jestem bardzo podekscytowany tym, czego się właśnie dowiedziałem.

  • Czy wiesz, że jednorożec rzeczywiście istniał? - pytam.

W korytarzu leży jej tornister z czworonożnym zwierzęciem. Od razu zwraca się do mojej siostry.

  • Ale mamo, powiedziałaś, że jednorożec nie istnieje! Że to są zwykłe bajki!

Własne emoji, popularna postać w książkach i filmach oraz ogromny sukces komercyjny. W 2019 roku jednorożec to najprawdopodobniej najpopularniejsze zwierzątko domowe w norweskich rodzinach z małymi dziećmi. Ma magiczną moc, która sprawia, że rodzice się śmieją, a dzieci uśmiechają, natomiast przemysł zabawkarski uśmiecha się najszerzej ze wszystkich. 

Czy ulubione zwierzątka dzieci naprawdę mogą istnieć? Oddychać tym samym powietrzem, co my? W pewnym sensie tak. Kiedy dowiedziałem się o tym, pomyślałem, że jest to informacja, która wstrząśnie całą Norwegią.

Urodzony, jako zwierzę błotne

Po raz pierwszy wspomniano o nim 400 lat przed Chrystusem, po łacinie nazywa się unicornius, co oznacza jednorożec i róg. W 77 roku Pliniusz przedstawia jednorożca, jako konia podobnego do osła, z głową jelenia, nogami słonia, pyskiem dzika i długim czarnym rogiem. Pod rogiem powinien znajdować się kamień, który może wyleczyć ludzi z chorób, mówi w opisie.

Pysk jak dzik z rogiem? Co to właściwie za zwierzę?

Dzwonię do zoologa Pettera Bøckmana.

  • Możesz nazywać mnie tylko facetem z Muzeum Historii Naturalnej- mówi, jednak chętnie odpowiada na niejasne pytania dotyczące zwierząt. Witryna muzeum podaje, że niedawno pojawił się w artykułach, takich jak: “Bever przegryzł dwa drzewa”, “Ośmiornica uderzyła vlogera” i “Słonie myślą, że ludzie są uroczy”. Nie obawiając się niczego, zadaje swoje pytanie.
  • Czy jednorożec naprawdę istniał?
  • I tak, i nie. Obecnie możemy spotkać zwierzęta z jednym rogiem na czole, po prostu nie są tak długonogie i eleganckie, jak na plakatach. A mowa tu o nosorożcach. - mówi Bøckman.

Historia jednorożca oparta jest na opowieściach Europejczyków podróżujących po Chinach i Indiach. Wielu turystów mogło przekazać niepełne informacje, w ten sposób nosorożec stał się pięknym koniem z rogiem. Jednorożec pojawia się także w Biblii, ze względu na niedokładne sformułowania. Słowo “dziki bawół” stało się jednorożcem w jednej z przetłumaczonych wersji. Doprowadziło to do wzmocnienia wierzeń w istnienie tego zwierzęcia. Nastąpiło pomylenie nosorożca i dzikiego bawoła z jednorożcem. 

To bardzo typowe, że podobne zwierzęta miesza się ze sobą, przy barierach językowych niektóre rzeczy są nieuniknione. 

Magiczny róg

  • Chińczycy wierzyli, że jednorożec pomaga przeciw wszystkim, od uderzenia czaszki, po potencję seksualną, więc wyróżniał się jako niemal magiczny i to jest historia, którą podróżnicy zabrali na Zachód. - mówi Bøckman.

Ma to wiele wspólnego z nosorożcem, ponieważ niektórzy twierdzą, że ich róg może uzdrawiać chorych, dlatego występują polowania na nosorożce na dużą skalę. W starożytności i średniowieczu sprytni sklepikarze, zrozumieli, że jednorożec to komercyjna skrzynia skarbów. Wymyślili coś o nazwie: Proszek jednorożca i róg jednorożca, co zwabiało zdesperowanych magicznej medycyny ludzi. Co właściwie było w tym “lekarstwie”? Odpowiedź na to pytanie, zaraz się pojawi, jednak najpierw trzeba nakreślić sytuację i przedstawić inne znane nam zwierzę. Otóż narwal jednozębny jest zwierzęciem morskim, które posiada podobny do jednorożca, róg. Eskimosi i Wikingowie zrobili dobry interes sprzedając niczego nieświadomym Europejczykom rogi narwala, jako róg jednorożca.

Bøckman komentuje to w ten sposób: 

  • Kiedy przychodzi do ciebie biały człowiek i jest gotów zapłacić za coś, co zostało po polowaniu na wieloryby, nie odmawiasz.

Stare zapiski przedstawiają jednorożca, jako konia z rogiem. Pokazuje to, że jednorożec pochodzi od prawdziwego zwierzęcia i jest zaliczany do postaci magicznych. Zanim został zabawką, był kompasem moralnym szczególnie dla młodych dziewcząt.

Kompas moralny

Od lat trzydziestych XX wieku spisywane są opisy prawdziwych zwierząt, a także zwierząt fantastycznych. Dzięki ilustrowanym narracjom moralnym, zwanym bestiarami, w których zwierzęta rozmawiają ze sobą, jedna czwarta zwierząt zyskuje własne znaczenie. Jednorożec jest związany z jedną z najważniejszych wskazówek dla dziewcząt w średniowieczu, mianowicie z dziewictwem. Zgodnie z narracjami moralnymi, jednorożca można schwytać tylko wtedy, kiedy sobie tego życzy. Wyciągając dziewczynę z domu, można by zachęcić jednorożca, by położył głowę na jej kolanach i tym samym go schwytać. Jednorożec to zarazem niebezpieczne, jak i dumne zwierzę. Róg to broń, która może zabić lub odebrać dziewictwo. Dumny jednorożec stał się szkockim symbolem narodowym w 1603 roku, gdy Anglia i Szkocja się zjednoczyły. Wszedł też do brytyjskiego herbu, gdzie pozuje obok angielskiego lwa. Te dwa zwierzęta wkrótce pojawiają się w popularnej rymowance dla dzieci i w ten sposób jednorożec po raz pierwszy wszedł do świadomości dzieci. 

Kolejnym wielkim krokiem dla jednorożców, była powieść C.S. Lewis “Opowieści z Narnii”.

Od Narnii po pluszaki

Lewis napisał popularne książki o Narnii w okresie powojennym, po czym przeszedł na chrześcijaństwo. Legendarne zwierzę pojawia się między innymi, jako towarzysz króla i jako zwierzę bojowe w bitwie o Narnię. Co to znaczy? Janne Stigen Drangsholt zajmuje się badaniami na temat fantastyki, filmu i literatury na Uniwersytecie w Stavanger, właśnie ona może nam pomóc zrozumieć symboliczną moc jednorożca.

W książkach o Narnii jednorożec jest wyraźnie umieszczony w drużynie z dobrem. Według Drangsholta król jest przedstawicielem Boga, tym samym jednorożec staje się pomocnikiem Boga. Jest to jedno z kilku znaczeń, jakie zwierzę zyskuje w kulturze popularnej. Badaczka wyjaśnia, że tak jak w przypadku aniołów i wampirów, jednorożec będzie reprezentował różne rzeczy w miarę zmian kulturowych, ponieważ używamy kultury do odzwierciedlania siebie. Ogólnie rzecz biorąc, postrzega się jednorożca, jako bardzo interesujące bajeczne zwierzę, z racji jego niezależności, trudno stwierdzić co zrobi w danym momencie. Rzadko pojawia się w gromadzie, jest dumny i mądry. 

  • Kiedy słyszę słowo jednorożec, myślę o zwierzęciu, które żyje samotnie, trochę jak wilk. - mówi badaczka.

Jednak wraz ze zmianą społeczeństwa jednorożec, podobnie jak wiele innych zwierząt, przekształca się i zostaje stworzony z brokatu i umieszczony pod tęczą. Zaczęło się to w 1983 roku, gdy My Little Pony przedstawił dzieciom konie i jednorożce z długimi, falującymi grzywami, kolorowe i z tatuażami z gwiazdami. W ten sposób kultura popularna pomogła przekształcić jednorożca z dzikiego, niebezpiecznego zwierzęcia w lalkę. Janne Stigen Drangsholt wierzy, że jednorożec nie symbolizuje seksualności, ale dzieciństwo.

Równolegle żyją stare mity o jednorożcach

Na początku XXI wieku literatura i film fantasy zyskały na popularności, na czym skorzystała także postać jednorożca. Przykładem jest pierwszy tom Harrego Pottera, a dokładniej makabryczna scena, w której Voldemort pije krew z jednorożca. Jednak nie jest on główną postacią, często zajmuje role drugoplanowe.

  • Gdy jednorożec pojawia się w filmie, bądź książce, to zawsze jest błysk, jak spadająca gwiazda. Nigdy do końca nie wiadomo, jaka jest jego historia, oprócz tego, że na pewno jest fascynująca. - mówi Drangsholt.

Przez wieloznaczność jednorożca, może być różnie przedstawiany i odbierany, jako tajemnicza dziewczyna z sąsiedztwa, czy zabawny pomocnik. Przemysł zabawkarski od dawna generuje wielkie ilości pieniędzy na kulturze popularnej, którą nas fascynuje. 

Hiperkomercyjny

Trend na zabawki z jednorożcami rozpoczął się kilka lat temu. Norweskie sklepy z zabawkami i księgarnie potwierdzają, że istnieje duże zapotrzebowanie na majestatyczne zwierzę z jednym rogiem. Producentów jest wielu i na różnych rynkach. Czy to takie proste, jak to, że dzieci po prostu pokochały jednorożce? Czy może wszystko to zostało zaaranżowane przez komercyjny przemysł zabawkarski?

Ingvild Kvale Sørenssen jest profesorem nadzwyczajnym pedagogiki w NTNU i między innymi przeprowadziła wywiad z Disneyem na temat ogromnego sukcesu  “High School Muscial”. Badając dzieci, socjalizację i media wie, jak powstają trendy.

  • Nie jest tak, że dzieci biernie przyjmują wszystko to co zobaczą, tylko to co ich zaciekawi. - mówi kobieta.

Duże firmy mają pracowników, którzy często są psychologami lub badaczami pracującymi nad przewidywaniem tego, czego dzieci mogą chcieć. Jednak przy pracy swój udział mają też dzieci i rodzice, którzy pomagają zdecydować, czy dane gry będą popularne. Trendy różnią się w zależności od szkoły, klasy i otoczenia dziecka. Na przykład jednorożce mogą być bardzo popularne w jednej szkole, podczas gdy dzieci z drugiej szkoły uważają je za głupie. Zaletą jednorożca, zarówno w branży, jak i z punktu widzenia dzieci jest to, że nie kojarzy się z jedną postacią, dlatego łatwiej jest wypełnić go przesłaniem, którego się pragnie. Można się nim bawić na wiele różnych sposobów, z tego samego powodu jednorożec nie jest zabijany szybko, jak inne postacie, a istnieje niezliczona ilość wariantów jego dalszego życia. Jednym z absurdalnych sukcesów w zabawkach w ostatnich latach jest lalka jednorożca. Bardzo ważne dla branży zabawkarskiej jest to, że nikt nie ma praw autorskich do jednorożca. Dzięki temu produkcja i sprzedaż jest łatwa i tania, dlatego może być wykorzystywana przez dorosłych, jako symbol chociażby parad gejowskich, w ruchach alternatywnych, czy jako symbol kujona. Nawet w świecie finansów. Tam mianem jednorożca określa się specjalne przedsiębiorstwa, których wartość rynkowa wynosi ponad miliard dolarów. Kolejną ważną sprawą jest to, że jednorożec dostał własne emoji, teraz każdy może wysłać drugiej osobie malutki obrazek z jednorożcem. Z drugiej strony jednak fakt, że jednorożec jest powszechny, naraża go na eksploatację. Wiele osób chce na nim zarobić, a nie każdy ma w worku czystą mąkę. 

Mitologia żyje długo

W sklepie z zabawkami Sprell, pracownik Hege Arensen dostrzega różne oznaki, że czas jednorożca jako króla na szczycie stosu zabawek powoli dobiega końca. Powoli znika zainteresowanie, bo już każdy go ma. Ekskluzywność spada. Arnesen działa w branży od prawie 25 lat, a co kwartał widzi na targach nowe trendy w zabawkach. Zanim jednak jednorożec wybił się kilka lat temu, to sowa była zwierzęciem numer jeden. Teraz wielcy gracze promują lamę, często z długimi rzęsami i brokatem, ale Arnesen nie jest zbyt pewny tego pomysłu. 

  • To bardzo słodkie zwierzę, ale… trochę śmiejemy się i nie wierzymy, że wybije się na rynku, ponieważ w Norwegii jest obcym zwierzęciem, a nie fantazją młodych Norwegów. - mówi Arensen.

Dodaje, że wolałby oferować ponadczasowe warianty legendarnego, fantastycznego zwierzęcia- białego klasycznego jednorożca. Trend może wkrótce minąć, ale jednorożec nigdy nie zginie. Badaczka Janne Stigen Drangsholt uważa, że dla wygody i bezpieczeństwa uciekamy od starych mitów, kiedy społeczeństwo przechodzi poważne zmiany, które trudno nam zrozumieć. Wystarczy pomyśleć o fascynacji za każdym razem, gdy przez pomyłkę rodzi się zwierzę z rogiem na czole, ostatnio jako słodki szczeniak. Mitologiczne postacie to kołki, na których możemy doczepić nasze uczucia i niepokój. W tym sensie na wszystkim powinny być jednorożce, bo jeśli jest ktoś kto go potrzebuje, to my. Czy to możliwe, że jednorożec symbolizuje to, że wszystko jest możliwe? Gdzieś ponad tęczą, pod kryzysem klimatycznym, wysokimi cenami benzyny i wojną, znajduje się kolorowy jednorożec, który wskazuje drogę do nieba.

Autor: 
Tłumaczenie: Martyna Grygier
Polub Plportal.pl:

Reklama