Józef Garliński - numer 121421. Świat nie wierzy, że Niemcy mordowali Polaków w Auschwitz

Reklama

wt., 10/15/2019 - 06:43 -- zzz

- W Nowym Jorku, kiedy zobaczono numer obozowy na moim ramieniu, uznano mnie za Żyda. Gdy powiedziałem, że byłem Polakiem więzionym w Auschwitz - nie dawano mi wiary.

Józef Garliński, oficer Komendy Głównej AK, więzień Auschwitz i długoletni prezes Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie urodził się 106 lat temu, 14 października 1913, w Kijowie. Do niepodległej Polski przybył dopiero w 1920 roku. Jego ojciec Jarosław był majorem kawalerii Wojska Polskiego. W 1926 roku został uczniem Korpusu Kadetów w Rawiczu, z którego po dwóch latach musiał odejść z powodu szybko rozwijającej się gruźlicy.

Ze względu na stan zdrowia podjął na nowo naukę w gimnazjum sanatoryjnym "Szarotka" w Zakopanem. Po zakończeniu leczenia został przyjęty do Gimnazjum Humanistycznego im. Adama Asnyka w Kaliszu, gdzie w 1934 roku zdał maturę. W latach 1934-1935 odbył służbę wojskową w Szkole Podchorążych Rezerwy Kawalerii w Grudziądzu, a następnie rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Warszawskim, które przerwała wojna.

Wojna

W kampanii wrześniowej w 1939 roku uczestniczył jako podporucznik rezerwy 1. Pułku Szwoleżerów. Przed pójściem na front, 4 września, wziął ślub z Irlandką Eileen Short. Walczył pod Krasnobrodem, Kowalowem, Suchowolą i Jacnią na Lubelszczyźnie, gdzie odniósł rany. Jego ojciec, major rezerwy Jarosław Garliński, który również uczestniczył w kampanii wrześniowej, był więziony w Starobielsku i w 1940 roku został zamordowany przez NKWD, najprawdopodobniej w Charkowie.

Józef po powrocie z niemieckiej niewoli wrócił do Warszawy, gdzie włączył się w działalność konspiracyjną. W kontrwywiadzie ZWZ, a później Armii Krajowej zajmował się m.in. tzw. wywiadem więziennym, czyli kontaktami z osobami przetrzymywanymi przez Gestapo. Był również kierownikiem Wydziału Bezpieczeństwa Komendy Głównej AK. Równolegle uczęszczał na tajne komplety i w 1942 roku ukończył rozpoczęte przed wojną studia.

Numer 121421

20 kwietnia 1943 roku pomyłkowo został aresztowany zamiast Tadeusza Garlińskiego, z zawodu inżyniera radiomechanika, poszukiwanego przez Gestapo w związku z tajną produkcją aparatów radiowych w Warszawie. Osadzono go na Pawiaku, a następnie wywieziono do obozu Auschwitz, gdzie został oznaczony numerem 121421. Później więziony był w Neuengamme i jego filiach, gdzie ostatecznie w podobozie Ludwigslust doczekał końca wojny 4 maja 1945. Niemcy do końca nie wiedzieli o pomyłce i o tym, jak ważną dla polskiego podziemia osobę uwięzili.

Żona Józefa - Eileen, przeżyła wojnę w okupowanej stolicy, pracując konspiracyjnie dla Delegatury Rządu i biorąc udział w Powstaniu Warszawskim jako sanitariuszka. Po wojnie szczęśliwie spotkali się w Londynie – Józef postanowił nie wracać do okupowanego przez Sowietów kraju, a Eileen zdecydowała się na wyjazd.

 

Na emigracji

Prawdziwą pasją Józefa Garlińskiego stało się jednak pisarstwo historyczne. Opublikował blisko dwadzieścia książek, w tym kilka wydań obcojęzycznych. Zaczynał od wspomnień "Dramat i Opatrzność" z 1961, "Matki i żony" z 1962 i okupacyjnych opowiadań "Ziemia" z 1964 oraz dwóch książek zbliżonych do eseju historycznego "Między Londynem a Warszawą", 1966 i "Politycy i żołnierze", 1968.

Prawdziwy rozgłos przyniosła mu jednak praca "Oświęcim walczący" na temat obozowego ruchu oporu w KL Auschwitz. Jej pierwsze fragmenty były drukowane w 1970 roku na łamach paryskich "Zeszytów Historycznych". Trzy lata później Garliński obronił w języku angielskim jako pracę doktorską w London School of Economics and Political Science monografię oświęcimskiej konspiracji, zatytułowaną "Fighting Auschwitz" ("Oświęcim walczący"). Książka ukazała się legalnie w Polsce dopiero w 1992 roku.

Kolejnymi pozycjami w dorobku Garlińskiego były "Ostatnia broń Hitlera" z 1977, "Enigma" z 1979, "Szwajcarski korytarz" z 1981, "Polska w drugiej wojnie światowej" z 1982 i "Niezapomniane lata" z 1987 roku. Garliński drukował także w prasie emigracyjnej. Jego książki były w Polsce bardzo trudno dostępne lub wręcz zakazane.

Józef Garliński był zapraszany przez liczne uczelnie na świecie. Prowadził wykłady historyczne m.in. w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Wielkiej Brytanii i Szwajcarii, walczył z powszechnym na Zachodzie przekonaniem, że Polacy nie byli więzieni w Auschwitz.

Za swoją twórczość Garliński otrzymał szereg nagród, m.in. w 1974 roku nagrodę Fundacji Jurzykowskiego i Związku Pisarzy na Obczyźnie za najlepszą książkę polską wydaną poza krajem - "Oświęcim walczący".

Józef Garliński współpracował również z Radiem Wolna Europa, przygotowując dla Rozgłośni Polskiej szereg audycji historycznych i literackich. Bodaj najważniejszy był cykl "Walki i prace Armii Krajowej", dokumentujący działalność zbrojną Polskiego Państwa Podziemnego.

47 lat na obczyźnie

Józef Garliński pierwszy raz przyjechał do Polski wiosną 1990 roku. Miało to miejsce wkrótce po śmierci jego żony Eileen. Tablica upamiętniająca jej bohaterską postawę podczas okupacji hitlerowskiej znajduje się w katedrze polowej Wojska Polskiego w Warszawie.

W latach 90. Józef Garliński wydał w wolnej Polsce swoją ostatnią książkę - wspomnienia "Świat mojej pamięci". W jej zakończeniu napisał: "Okrutna przeszłość przeminęła. Przebaczamy i prosimy o przebaczenie. Powtarzam te piękne słowa, bo sam cudem wyrwałem się z kręgu przemocy i nienawiści.

Kustosz pamięci

W 1990 roku decyzją ministra kultury i sztuki utworzona została Międzynarodowa Rada Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu, składająca się z wybitnych znawców problematyki II wojny światowej, obozów koncentracyjnych i holokaustu. Józef Garliński został jej członkiem w 1993 roku. Dzięki zbiórce pieniędzy przeprowadzonej przez niego wśród Polonii angielskiej możliwe było otwarcie w bloku nr 11 stałej ekspozycji "Obozowy i przyobozowy ruch oporu w KL Auschwitz".

Dwa lata później, 25 maja 1995, Józef Garliński został uhonorowany Krzyżem Oświęcimskim. 9 października ambasador RP udekorował Józefa Garlińskiego w Londynie Krzyżem Komandorskim Polonia Restituta z Gwiazdą. Było to dla niego - obok wojennego krzyża Virtuti Militari - najcenniejsze odznaczenie. W 2003 roku Józef Garliński został uhonorowany przez IPN tytułem Kustosza Pamięci Narodowej.

 

Józef Garliński był współtwórcą Polskiego Ośrodka Społeczno-Kulturalnego w Londynie oraz prezesem Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie i profesorem Polskiego Uniwersytetu na Obczyźnie. Zmarł w Londynie 29 listopada 2005.

Autor: 
zzz
Źródło: 

polskieradio

Zagłosowałeś na opcję 'w górę'.
Polub Plportal.pl:

Reklama