Salman Rushdie – pisarz w ukryciu

Reklama

pon., 08/22/2022 - 20:52 -- MagdalenaL

W ciągu swojej trwającej od pięciu dekad kariery Salman Rushdie zdążył zapoznać się z różnymi formami gróźb śmierci, wszystkimi ze względu na charakter jego dzieł. Autor ten jest jednym z najbardziej uznanych brytyjskich pisarzy wszech czasów, a do jego sukcesów należy m.in. zdobycie za swoją drugą powieść, Dzieci północy, nagrodę Bookera w 1981. Jednak to czwarte jego dzieło, opublikowane w 1988 roku Szatańskie wersety, stało się tym najbardziej kontrowersyjnym i doprowadziło do niespotykanego wcześniej na tę skalę międzynarodowego zamieszania.

Świat islamu ze wściekłością zareagował na książkę, uważając, że sposób przedstawienia w niej proroka Mahometa jest poważną zniewagą dla ich wiary. W kierunku autora popłynęły groźby śmierci, które zmusiły go do ukrycia się pod ochroną brytyjskiej policji. Wkrótce też Iran zerwał z Wielką Brytanią stosunki dyplomatyczne, a w 1989 – rok po ukazaniu się książki – jego najwyższy przywódca ajatollah Ruhollah Chomeini wydał na Rushdiego fatwę, czyli wezwanie do zamordowania go.

Na zachodzie środowiska pisarskie i naukowe potępiły agresywne reakcje na powieść, traktując je jako zagrożenie dla wolności słowa.

Salman Rushdie urodził się w Bombaju dwa miesiące przed tym, jak Indie uzyskały niepodległość od Wielkiej Brytanii. W wieku 14 lat wyjechał do Anglii, gdzie najpierw w mieście Rugby chodził do szkoły, a następnie na prestiżowym King's College w Cambridge ukończył z wyróżnieniem studia historyczne. Uzyskał obywatelstwo brytyjskie i z biegiem czasu odszedł też od wiary muzułmańskiej. Pracował krótko jako aktor, a następnie jako copywriter reklamowy, w międzyczasie pisząc powieści.

Jego pierwsza opublikowana książka, Grimus, nie odniosła wielkiego sukcesu, ale już wtedy niektórzy krytycy dostrzegli w pisarzu potencjał. Nad swoją drugą powieścią Rushdie pracował pięć lat – były to Dzieci północy, za które zdobył w 1981 roku Nagrodę Bookera. Książka zyskała szerokie uznanie i sprzedała się w nakładzie pół miliona egzemplarzy. Podczas gdy Dzieci północy mówiły o Indiach, trzecia powieść Rushdiego, Wstyd z 1983 roku, w mało dyskretny sposób przedstawiała współczesny Pakistan. Cztery lata później ukazał się The Jaguar Smile, relacja z podróży autora po Nikaragui.

W końcu, we wrześniu 1988, Rushdie opublikował książkę, która miała później narazić jego życie – Szatańskie wersety. Ta surrealistyczna, postmodernistyczna powieść wywołała oburzenie wśród niektórych muzułmanów, którzy uważali jej treść za bluźnierczą. Indie były pierwszym krajem, w którym została zakazana. Następny był Pakistan i inne państwa muzułmańskie, a później RPA.

W wielu kręgach powieść była chwalona, wygrała nawet nagrodę Whitbread. Jednak sprzeciw wobec niej nasilał się i w ciągu dwóch miesięcy doprowadził do protestów na ulicach. Niektórzy muzułmanie uważali książkę za obrazę islamu. Zgorszyło ich to – między innymi – że dwie prostytutki noszą w niej imiona żon Mahometa.

Tytuł powieści odnosi się do wersetów, których rzekomo nie uwzględniono w Koranie, ponieważ zostały one objawione Mahometowi nie przez Archanioła Gabriela, a przez diabła. Według niektórych prorok wygłaszał ich treść publicznie, jednak islamscy uczeni od wieków zgadzają się, że nigdy nie były one częścią objawień spisanych w świętej księdze.

W styczniu 1989 muzułmanie z Bradford w Wielkiej Brytanii demonstracyjnie spalili jeden egzemplarz, po czym kioski WHSmith zdjęły książkę z witryn. Rushdie odrzucił zarzuty bluźnierstwa. To nie zatrzymało jednak spirali wydarzeń – w Bombaju, rodzinnym mieście autora, 12 osób zginęło w zamieszkach wywołanych przez muzułmanów, w Teheranie brytyjska ambasada została ukamienowana, a na głowę autora nałożono nagrodę w wysokości 3 milionów dolarów. W samej Wielkiej Brytanii niektórzy przywódcy islamscy apelowali o spokój, ale wielu też poparło wyrok ajatollaha.

Rushdie – będący już wtedy z żoną w ukryciu – wyraził głębokie ubolewanie z powodu niepokoju, które wywołał w świecie muzułmańskim; mimo to Chomeini ponowił wezwanie do zabicia autora.

Biura Viking Penguin, wydawcy książki, też atakowano – londyńskie było oblegane, a w nowojorskim otrzymywano pogróżki. Powieść jednak stała się bestsellerem po obu stronach Atlantyku. Wiele państw zachodnich potępiło groźby pod adresem autora, w tym wszystkie kraje UE, które tymczasowo odwołały swoich ambasadorów z Teheranu.

Rushdie nie był jedyną osobą zagrożoną ze względu na treść książki. W lipcu 1991 roku japoński tłumacz Szatańskich wersetów, Hitoshi Igarashi, został znaleziony martwy na terenie Uniwersytetu Tsukuby, na którym pracował jako adiunkt. Według policji był on kilkukrotnie raniony nożem i pozostawiony na korytarzu przed swoim biurem. Zabójcy nigdy nie odnaleziono.

Wcześniej tego samego miesiąca włoski tłumacz Ettore Capriolo został dźgnięty nożem w swoim mieszkaniu w Mediolanie. Przeżył jednak atak. Przeżył też norweski tłumacz, William Nygaard, postrzelony w 1993 roku przed swoim domem w Oslo.

Późniejsze dzieła Rushdiego to m.in. książka dla dzieci Harun i morze opowieści (1990), zbiór esejów Ojczyzny wyobrażone (1991) oraz powieści Wschód Zachód (1994), Ostatnie westchnienie Maura (1995), Ziemia pod jej stopami (1999) oraz Furia (2001). W 2003 w Londynie premierę miała adaptacja sceniczna Dzieci północy, w którą był zaangażowany. Później ukazały się kolejne książki: Śalimar klaun, Czarodziejka z Florencji, Dwa lata, osiem miesięcy i dwadzieścia osiem nocy, Złoty dom Goldenów i Quichotte.

Rushdie był czterokrotnie żonaty i ma dwoje dzieci. Obecnie mieszka w USA, a w 2007 roku został odznaczony przez brytyjską królową za zasługi dla literatury. W 2012 roku opublikował swoje wspomnienia o kontrowersji wokół Szatańskich wersetów.

Wyrok śmierci na Rushdiego oficjalnie stracił poparcie irańskiego rządu w 1998 roku i dziś autor cieszy się największą wolnością od lat. Jednak jego życie pewnie nigdy nie będzie w pełni bezpieczne i tak jak powiedział obecny przywódca Iranu, ajatollah Ali Chamenei – fatwę wydaną na Rushdiego wystrzelono niczym kulę, która nie spocznie, dopóki nie trafi celu.

Autor: 
Tłumaczenie: Adam Chojnacki
Dział: 
Polub Plportal.pl:

Reklama