Okrutny i zapomniany- pierwszy zdrajca Polski

Reklama

śr., 12/30/2020 - 18:47 -- MagdalenaL

Pierworodnym synem Bolesława Chrobrego był Bezprym. Jednak król na swego następcę wybrał Mieszka. Ten po przejęciu władzy wygnał Bezpryma, który wyjechał do Rusi. Tam rozpoczął antypolskie działania zakończone sojuszem niemiecko-ruskim, który doprowadził do pierwszego rozbioru Polski. To wydarzenie zapewniło Bezprymowi miano zdrajcy narodu.

 

Bolesław Chrobry i jego synowie

Bolesław Chrobry ze swoich czterech małżeństw doczekał się trzech synów. Najstarszy z nich był Bezprym. Prawdopodobnie urodził się w 986/987 r. Jego matką była Węgierka, która wkrótce po narodzinach syna została przez króla odprawona. Kolejnych dwóch synów urodziła Emnilda, poślubiona niedługo po pozbyciu się poprzedniej żony. Z tego związku Chrobry doczekał się synów: Mieszka II (990 r.) oraz Ottona (1000 r.). Wspólnie z Emnildą przeżyli aż 28 lat i byli zgodym małżeństwem. Gdy kobieta zmarła w 1016 r. książę pojął za żonę Odę (1018 r.), ale nie urodziła mu ona żadnego dziecka.

Wydziedziczenie Bezpryma

Jedną z głównych zasad w ówczesnej Polsce było przekazanie władzy pierworodnemu. Koronę po Chrobrym powinien zatem nosić Bezprym. Jak do tego doszło, że nie Bezprym, a Mieszko II stał się następcą króla? Wokół tego pytania historycy wciąż toczą spory. Dwie z hipotez zdają się jednak być najbardziej prawdopodobne.

Pierwsza z nich dotyczy Emnildy. Miała ona mieć duży wpływ na polskiego władcę, na co zwrócił uwagę niemiecki kronikarz Thietmar:

„Trzecią (żoną) [Bolesława] była Emnilda, córa czcigodnego księcia Dobromira, która – Chrystusowi wierna – niestateczny umysł swego męża ku dobremu zawsze kierowała i nie ustawała w zabiegach, by przez wielką szczodrobliwość w jałmużnach i umartwienia odpokutować za grzechy ich obojga.”

Stąd też pochodzi teoria, że ze względu żonę, Chrobry zdecydował się wysłać Bezpryma do Włoch, do klasztoru. Wtedy nic nie zagrażałoby sukcesji faworyzowanego Mieszka.

Bezprym eremita

Według drugiej teorii wstąpienie do wspólnoty zakonnej było samodzielną decyzją Bezpryma, który w ten sposób porzucił Polskę. Nie ma żadnych informacji o konflikcie Bezpryma z ojcem. Jako najstarszy syn towarzyszył mu podczas zjazdu gnieźnieńskiego, a następnie w wyprawie cesarza Ottona III do Włoch (1001 r.). Tam zetknął się z pustelnikiem Romualdem (który po swojej śmierci został ogłoszony świętym). Nauki Romualda sprawiły, że Bezprym postanowił przyłączyć się do niego. Był to początek XI w., kiedy to religijne objawienia czy decyzje o prowadzeniu pustelniczego trybu życia, nie były kontrowersją. Bolesław Chrobry, według tej hipotezy, był decyzją syna zaskoczony.

Za pośrednictwem cesarza postanowił odzyskać syna i zmusić go do powrotu do domu. Wyprawił poselstwo do Ottona III z prośbą o przysłanie pustelników do Polski. Prawdopodobnie tylko część eremitów zdecydowała się na dobrowolny przyjazd, był wśród nich m.in. Brunon z Kwerfurtu. Bezprym jednak został, przeniesiony do innego klasztoru, by towarzyszyć cesarzowi w powrocie do Niemiec. Stamtąd być może zostałby odebrany przez ojca.

Bezprym kastratem?

Plany te zostały przerwane w 1002 r., z powodu śmierci Ottona III. We Włoszech rozpoczął się okres buntu, skierowany głównie w sojuszników cesarstwa. Do tego doszedł także spór Chrobrego z następcą Ottona- Henrykiem II. Pomimo tego orszak z księciem wyruszył w kierunku Polski. Gdy Bezprym dotarł do Czech, został rozpoznany i pojmany przez walczącego o praski tron, księcia Jaromira.

Ten według przesłanek miał wykastrować Bezpryma. Była to zemsta na Chrobrym, gdyż Jaromir także został wykastrowany na zlecenie swojego brata, Bolesława Rudego, którego popierał polski władca. Postanowił w taki sam sposób pomścić swoją krzywdę. Dlatego wykastrował także Bezpryma. Teza o kastracji Bezpryma jednocześnie przeczy pogłoskom, że takiemu zabiegowi miał zostać poddany Mieszko II.

Fakt, że Bezprym został pozbawiony możliwości płodzenia dzieci, w prosty sposób tłumaczy, dlaczego ojciec pozbawił go sukcesji. Następca kastrat zagrażałby kontynuacji rodu. Dlatego właśnie Mieszko II, a nie Bezprym, został królem Polski po śmierci ojca.

Sukcesja po Chrobrym

Szczegóły z życia Bezpryma z lat 1003-1025 r. nie są znane, jednak pewne jest, że gdy umierał Bolesław Chrobry, wszyscy jego synowie byli w Polsce. Mieszko II już w grudniu 1025 r. mianował się na królem Polski. Spotkało się to ze szczególnym niezadowoleniem cesarza, który domagał się zatwierdzania wszystkich koronacji królewskich w Polsce.

Sukcesja przebiegła bezproblemowo. Nikt nie negował prawa Mieszka II do tronu, gdyż długo przed swoją śmiercią, Chrobry wyznaczył na następcę średniego syna. Niezależnie od okoliczności, faktem jest, że pierworodny został pozbawiony władzy. To mogło wywołać w nim nie tylko niezadowolenie, ale także rządzę zemsty- odebrania tego, co mu się należy. Te zapewne przyczyniło się do zdrady brata i sprowadzenia nieszczęścia na Polskę.

Sytuacja międzynarodowa

Mieszko II przejmując koronę otrzymał wielkie państwo, do którego Chrobry przyłączył nowe terytorium. Na zachodzie Miśnię i Łużyce, na wschodzie Grody Czerwieńskie, a na południu Morawy. Zostały zdobyte ogromnym wysiłkiem militarnym i ekonomicznym, szczególnie dla tak młodego państwa. Mieszko II zatem nie tylko nie mógł liczyć na przychylność sąsiadów, ale także musiał liczyć się z ich wrogim nastawieniem.

Problemem była także sytuacja wewnętrzna w postaci dwóch potencjalnych rywali do tronu, czyli Bezpryma i najmłodszego z braci, Ottona. W pierwszych latach panowania Mieszko prawdopodobnie przepędził braci. Zabrakło mu zdecydowania ojca, który nie miałby skrupułów i być może nawet zabił obu rywali. Tym bardziej, że zaczęli domagać się większej władzy i spiskować z wrogami Polski.

Pierwsze lata panowania Mieszka II przebiegły jednak spokojnie. Popełnił jednak katastrofalny błąd- w 1028 r. zaatakował i złupił Saksonię. Zrobił to w najmniej odpowiednim momencie. Cesarz Konrad II, po objęciu władzy w 1024 r., musiał uporać się z buntem niemieckiego możnowładztwa. Nielojalni wobec Konrada poddani zwracali się o pomoc do Mieszka II. Ten jednak zaatakował włości cesarskie dopiero gdy Konrad II rozprawił się z buntownikami. Wyprawa polskiego króla była zatem opóźniona i nie mogła zmienić już biegu wydarzeń w Niemczech. Taki atak Mieszka II musiał jednak zakończyć się niemieckim odwetem.

Pierwszy zdrajca Polski

Po ataku na Saksonię Bezprym wraz z Ottonem zaczęli szukać pomocy przy realizacji planu przejęcia władzy. Byli już na wygnaniu, z czym się jednak nie pogodzili. Kluczowa była tutaj rola Bezpryma. To on kierował antypolskim spiskiem. Jego działania doprowadziły do pierwszego rozbioru Polski, co jednocześnie pozwoliło uznać go za zdrajcę narodu.

Cesarz ruszył na Polskę w 1029 r., jednak Mieszko II zatrzymał jego armię pod Budziszynem. Wtedy polski król mierzył się tylko z jednym przeciwnikiem i mógł wszystkie swoje siły skupić na jednym froncie. Sytuację wykorzystał jednak czeski książę Udalryk, który odzyskał Morawy. W tym okresie Bezprym i Otto przebywali na Rusi u Jarosława I Mądrego i namawiali go do najazdu na Polskę, próbowali także zawrzeć antypolski niemiecko-ruski sojusz.

W 1030 r. od wschodu uderza Jarosław I i zdobywa gród Bełz. Katastrofa nadeszła rok później, kiedy to za sprawą Bezpryma doszło do nawiązania porozumienia pomiędzy cesarzem Konradem II i Jarosławem I. Niemcy mieli uderzyć od zachodu wraz z jednoczesnym atakiem Rusinów od wschodu. Historia pokazała, że ten niemiecko-ruski sojusz był najgroźniejszym dla państwa polskiego.

Jako pierwszy zaatakował cesarz. Jego działania szybko zmusiły Mieszka II do negocjacji pokojowych. W ich wyniku polski król musiał zwrócić Niemcom Milsko i Łużyce.

Pod naporem wojsk Jarosława I, któremu towarzyszył Bezprym, załamała się także obrona na wschodzie. Z powodu klęski na dwóch frontach, Mieszko II uciekł do Czech, gdzie prawdopodobnie został uwięziony. Jarosław I odebrał Polsce także Grody Czerwieńskie, a jego armia dotarła aż do Wielkopolski.

W ciągu kilku lat syn Chrobrego utracił wszystkie terytoria zdobyte przez ojca. Gdyby nie działania Bezpryma w drodze zemsty, prawdopodobnie nie doszłoby do ataku na Polskę przez dwóch sąsiadów.

Katastrofa za panowania Mieszka II podsumowana przez Galla Anonima:

„Nienawistny dla wszystkich sąsiadów, z powodu zawiści przez tychże dla ojca jeszcze uczuwanej, nie dorównał przecież wzorowi ojca ani trybem życia, ani obyczajami, ani na koniec dostatków zamożnością.”

Bezprym okrutnym władcą Polski

Na miejsce Mieszka II tron objął Bezprym. Miał on poparcie zarówno ze strony cesarza niemieckiego, jak i księcia ruskiego. To gwarantowało mu względny spokój, gdyż zarówno Niemcy i Rusini odzyskali utracone niegdyś ziemie i nie przejawiali tendencji do dalszego uszczuplania polskiego terytorium.

Po przejęciu rządów Bezprym postanowił polegać głównie na cesarzu. Zdawał sobie sprawę, że z dwóch atakujących, to Konrad II jest tym silniejszym mimo, iż to atak Jarosława I doprowadził do klęski Mieszka II.

Jedną z pierwszych decyzji Bezpryma jako króla było wywiezienie do Niemiec polskich insygniów koronacyjnych, co było wręcz haniebne. W ten sposób Bezprym chciał się przypodobać cesarzowi- bez jego wiedzy i zgody żadnej koronacji w Polsce nie będzie. Do przewiezienia insygniów Bezprym wykorzystał Rychezę- żonę Mieszka II. Ze względu na jej konflikt z mężem a także jej niemieckie pochodzenie nie chciał jej więzić. Dlatego odesłał ją do cesarza wraz z symbolami monarszej władzy.

Następnymi działaniami nowego władcy był proces wymiany elit społecznych. Należeli do nich głównie ludzie zaufani Chrobremu oraz Mieszkowi II, który wciąż stanowił zagrożenie dla Bezpryma. Dlatego rozpoczął krwawe rozliczenie z możnymi rodami, by stare elity zastąpić ludźmi, którzy jemu będą zawdzięczać godności i urzędy. Radykalny sposób, w jaki Bezprym rozprawił się z przeciwnikami przyniósł mu miano tyrana.

Okresowi zdobycia władzy przez najstarszego syna Chrobrego towarzyszyły kwestie niepokojów społecznych. Od 1028 r. państwo toczyło permanentną wojnę. Wyzyskiwana ludność zaangażowana w naprawę grodów, transport zaopatrzenia czy produkcję towarów na rzecz wojska. Bunt był tylko kwestią czasu.

Bezprym musiał walczyć nie tylko ze starymi elitami, ale także masami. To nie przysparzało mu dobrej sławy. Zrobił sobie także wroga z Ottona, nie nadając mu żadnej ziemi. Bezprym przejął pełnię władzy- wtedy młodszy brat nie był mu już potrzebny.

Wszystkie te okoliczności spowodowały, że Bezprym został zamordowany już na wiosnę 1032 r. Niezależnie od tego, czy brali w tym udział Mieszko i Otto, cios został zadany przez osobę z najbliższego otoczenia księcia.

Powrót Mieszka II

 Po śmierci Bezpryma Polska pozostała bez władcy, gdyż zamordowany książę nie miał żadnego następcy. Obalony Mieszko II wciąż przebywał w niewoli w Czechach. Został uwolniony w 1032 r. Udał się na cesarski dwór Konrada II. Cesarz łaskawie przyjął Mieszka w Merseburgu. Nie brakowało tam także innych pretendentów do władzy. Warunkiem powrotu Mieszka II do Polski było zrzeczenie się korony. Dodatkowo cesarz podzielił państwo polskie na dzielnice. Mieszko II otrzymał Małopolskę i Mazowsze, Otto Śląsk, a Dytryk (prawdopodobnie bratanek Chrobrego) Wielkopolskę z Gnieznem. Otto zmarł już w 1033 r., jego część od razu przejął Mieszko II. Jednocześnie wypędził Dytryka. Polskie ziemie znowu zyskały jednego władcę. Były król nie panował jednak długo, gdyż zmarł w 1034 r.

Autor: 
Zuzanna Ożarek
Źródło: 

onet.pl

Dział: 
Polub Plportal.pl:

Reklama